Kiblat

Kiblat ialah Kaabah di Masjidil Haram, Makkah. Menghadapnya wajib, dan ia syarat sah solat. Solat yang bermula tanpa menghadap kiblat tidak sah. Berpaling daripada kiblat dengan sengaja di tengah solat membatalkannya.

Ulama fiqh sepakat tentang syarat ini bagi orang yang mampu. Pengecualian: Solat Sunat Dalam Kenderaan dan Ketika Bahaya Memuncak.

Kiblat bukan untuk solat sahaja. Menurut JAKIM, beberapa amalan lain juga dilakukan sambil menghadap kiblat.

1. 1
   SolatWajib, kerana ia syarat sah solat
2. 2
   Mengebumikan jenazahWajib
3. 3
   Azan, doa dan zikirSunat
4. 4
   Membaca al-QuranSunat
5. 5
   Menyembelih binatangSunat

Solat sunat di dalam kenderaan semasa perjalanan ialah pengecualian. Lihat Solat Sunat Dalam Kenderaan.

Selepas hijrah ke Madinah, Rasulullah SAW solat menghadap Baitulmaqdis selama enam belas bulan. Baginda amat berharap kiblat ditukar ke Kaabah. Pada 17 Rejab tahun 2 Hijrah, wahyu turun dan memerintahkan pertukaran itu.

Masjid Qiblatain di Madinah membawa nama dua kiblat. Di dalamnya ada dua mihrab yang bertentangan. Mihrab pertama menghala ke utara, iaitu ke Baitulmaqdis. Mihrab kedua menghala ke selatan, iaitu ke Kaabah. Sejak peristiwa itu, Kaabah kekal sebagai kiblat umat Islam.

Cara menghadap kiblat bergantung pada jarak anda dari Kaabah. Tiga keadaan dalam mazhab Syafi'i: di dalam Masjidil Haram, di Tanah Suci Makkah di luarnya, dan jauh seperti di Malaysia. Bagi yang jauh, condong sedikit tidak menjejaskan solat.

1. 1
   Di dalam Masjidil HaramHadap Kaabah dengan yakin, walaupun Kaabah tidak kelihatan
2. 2
   Di Tanah Suci Makkah, di luar Masjidil HaramTuju Kaabah melalui ijtihad, contohnya dengan bertanya penduduk Makkah
3. 3
   Jauh dari Makkah, seperti di MalaysiaTuju Kaabah melalui ijtihad, berpandukan petunjuk yang kukuh

Bagi yang jauh, condong sedikit ke kanan atau ke kiri tidak menjejaskan solat. Syaratnya, anda tidak berpaling dari arah Kaabah.

Mazhab Syafi'i menyusun cara mengetahui kiblat mengikut keutamaan. Gunakan cara yang paling atas yang dapat anda capai.

1. 1
   Ilmu yang yakinSeperti melihat Kaabah dengan mata sendiri
2. 2
   Khabar orang yang dipercayaiOrang yang benar-benar mengetahui arah kiblat di tempat itu
3. 3
   Ijtihad sendiriDengan kompas, kedudukan matahari, bintang atau alat lain
4. 4
   TaqlidMengikut ijtihad orang lain

Solat tanpa sebarang usaha mencari kiblat tidak sah. Lihat Tidak Tahu Arah Kiblat?

Sudut kiblat diukur mengikut arah jam dari utara benar. Bagi Malaysia, sudutnya 290° hingga 293°. Arah itu ialah barat, condong 20° hingga 23° ke utara. Aplikasi kiblat mengira sudut bagi lokasi anda. Bacaan kompasnya pula anggaran, lihat Aplikasi Telefon.

Beza 1° menyebabkan pesongan 124 km. Namun condong sedikit tidak menjejaskan solat, lihat Dekat dan Jauh dari Kaabah.

Dua kali setahun, matahari berada tepat di atas Kaabah. Pada saat itu, orang yang menghadap matahari sedang menghadap kiblat. Waktunya di Malaysia ialah 5.16 petang, 28 Mei, dan 5.28 petang, 16 Julai.

Masanya boleh berubah sedikit dari tahun ke tahun. Semak hebahan tahunan pejabat mufti negeri anda.

1. 1
   Semak jam andaSelaraskan dengan waktu piawai Malaysia
2. 2
   Sediakan objek yang tegak lurusKayu lurus, bingkai pintu, atau tali yang diberi pemberat di hujungnya (ladung)
3. 3
   Tunggu waktu istiwa a'zamBayang objek kini jatuh segaris dengan arah kiblat
4. 4
   Tandakan garis bayangTanda hujung bayang dan pangkal objek
5. 5
   Kiblat dari hujung bayang ke objekArah ini menuju matahari, bukan menjauhinya

Hujung bayang menghala ke arah yang bertentangan dengan kiblat. Jangan menghadap ke arah hujung bayang.

Hampir setiap hari, ada satu saat bayang objek tegak jatuh segaris dengan arah kiblat. Saat ini tiada pada hari tertentu dalam Januari, Jun, Julai dan Disember. Pejabat mufti negeri mengeluarkan jadual waktunya.

1. 1
   Jika waktunya pagiKiblat ialah arah dari objek ke hujung bayang
2. 2
   Jika waktunya petangKiblat ialah arah dari hujung bayang ke objek

Langkah menandanya sama seperti Menanda Arah Ketika Istiwa. Dapatkan jadual bagi negeri anda daripada unit falak pejabat mufti negeri.

Kompas ialah kaedah alternatif. Ketepatannya lebih rendah berbanding kaedah moden yang lain. Gunakannya bersama sudut dalam Sudut Kiblat Malaysia.

1. 1
   Kompas menunjuk utara magnetUtara magnet tidak sama dengan utara benar pada peta
2. 2
   Jauhkan daripada logamStruktur besi, kenderaan dan alat elektronik memesongkan jarum
3. 3
   Elakkan bangunan yang banyak besiBacaan di dalamnya mudah tersasar

Kompas, termasuk kompas telefon, tidak disarankan sebagai panduan utama. Lihat Semak Bacaan Telefon.

Aplikasi kiblat terbahagi kepada dua jenis: aplikasi kompas dan aplikasi peta. Ketepatan kedua-duanya berbeza.

1. 1
   Aplikasi kompasMembaca utara magnet. Hasilnya arah anggaran. Lihat Kompas
2. 2
   Aplikasi petaLebih tepat daripada aplikasi kompas, kerana tiada gangguan magnet
3. 3
   Ujian JAKIM pada 2017Ralat 3° hingga 45°, mengikut aplikasi dan jenis telefon
4. 4
   Untuk kegunaan peribadi sahajaArah masjid dan surau ditentukan pejabat mufti negeri

Besi dan arus elektrik turut memesongkan bacaan kompas. Lihat Sebelum Menggunakan Telefon.

Hidupkan lokasi (GPS) supaya arah kiblat dikira dengan tepat. Tanggalkan sarung telefon yang bermagnet. Jauhkan telefon daripada besi, kenderaan dan alat elektronik. Jika telefon diletakkan, pilih permukaan rata yang bukan logam. Bacaan di dalam bangunan berangka besi mudah tersasar.

Kalibrasi kompas telefon sebelum menggunakannya. Telefon yang tidak dikalibrasi boleh memberi bacaan yang tersasar. Pegang telefon mendatar, kemudian pusingkan telefon perlahan-lahan, atau gerakkan membentuk angka 8. Ulang kalibrasi apabila aplikasi memintanya, atau apabila bacaan berubah-ubah walaupun telefon tidak digerakkan.

Pegang telefon mendatar. Pusing badan perlahan-lahan sehingga penanda Kaabah berada di bawah penunjuk di atas dail. Sesetengah aplikasi memaparkan tanda apabila penanda itu sejajar. Hadap arah itu ketika solat. Jika boleh, semak dahulu, lihat Semak Bacaan Telefon.

Tanda sejajar ialah panduan kompas telefon untuk menghadap kiblat. Jika ragu, bandingkan dengan arah kiblat masjid atau surau berhampiran.

1. 1
   Buka aplikasi dan benarkan akses lokasiSemak semula lokasi selepas berpindah jauh
2. 2
   Benarkan akses kompas jika dimintaSesetengah telefon bertanya dahulu sebelum dail berpusing
3. 3
   Semak lokasi yang dipaparkanPastikan ia tempat anda berada sekarang
4. 4
   Pegang telefon mendatarJangan condongkan telefon semasa membaca arah
5. 5
   Pusing badan sehingga Kaabah di bawah penunjukLihat Menghadap Kiblat dengan Telefon
6. 6
   Jika bacaan berubah-ubahKalibrasi semula. Lihat Kalibrasi Kompas Telefon
7. 7
   Jika telefon tiada kompasGuna kompas fizikal. Lihat Kompas

Aplikasi peta melukis garis kiblat di atas peta satelit, jadi magnet dan cuaca tidak menjejaskannya. Contohnya eFalak Selangor, di efalak.muftiselangor.gov.my atau Google Play. Pendaftaran tidak diperlukan.

1. 1
   Hidupkan GPS dan buka peta eFalakTatal skrin ke bawah sehingga peta kelihatan
2. 2
   Bawa penanda merah ke tengah bangunanGaris penanda itu ialah arah kiblat bangunan tersebut
3. 3
   Ukur bearing satu dindingLetak penanda merah dan kuning pada dua penjuru dinding yang sama

1. 4
   Lukis garis dinding pada kertas A4Letak jangka sudut supaya bacaan bearing dinding jatuh pada garis itu
2. 5
   Tandakan sudut kiblat, kemudian lukis garisnyaBagi Selangor, 292°. Bagi tempat lain, lihat Sudut Kiblat Malaysia
3. 6
   Letak kertas di tepi dinding yang lurusSelaraskan garis dinding dengan dinding. Garis kiblat kini menunjukkan arahnya

eFalak ialah perkhidmatan Mufti Selangor bagi lokasi di Selangor. Di negeri lain, rujuk unit falak pejabat mufti negeri anda.

Bacaan telefon hanya panduan. Jika ia berbeza dengan arah masjid atau surau yang disahkan pejabat mufti negeri, ikut arah masjid atau surau itu.

1. 1
   Bandingkan dengan masjid atau surauYang arah kiblatnya disahkan pejabat mufti negeri
2. 2
   Semak ketika istiwa a'zamLihat Istiwa A'zam
3. 3
   Semak dengan bayang matahariLihat Bayang Searah Kiblat
4. 4
   Di hotel, cari penanda kiblat rasmiLihat Siapa Menyemak Kiblat Masjid?
5. 5
   Tandakan arah yang telah disemakLekatkan pita pada lantai menghala ke kiblat
6. 6
   Arah didapati salah selepas solatLihat Sedar Tersalah Selepas Solat

Arah matahari terbenam di Malaysia berubah sepanjang tahun. Jadi, ia bukan arah kiblat. Hadap matahari terbenam, kemudian pusing mengikut bulan semasa.

1. Januari: kanan 45°
2. Februari: kanan 40°
3. Mac: kanan 25°
4. April: kanan 15°
5. Mei: kanan 5°
6. Jun: kiri 1°
7. Julai: kanan 1°
8. Ogos: kanan 5°
9. September: kanan 15°
10. Oktober: kanan 30°
11. November: kanan 40°
12. Disember: kanan 45°

Angka ini purata. Gunakan kaedah ini sebagai ijtihad apabila kaedah lain tiada.

Semasa dalam perjalanan, solat sunat boleh dikerjakan di dalam kenderaan yang bergerak, seperti kereta, tanpa menghadap kiblat. Hadap arah kenderaan itu bergerak. Rasulullah SAW pernah solat sunat di atas tunggangan mengikut arah tunggangannya, tetapi tidak pernah solat fardu begitu.

1. 1
   RukukTundukkan kepala sebagai isyarat
2. 2
   SujudTunduk lebih rendah daripada rukuk
3. 3
   Hadap kiblat jika mampuSekurang-kurangnya ketika takbiratul ihram

Jika ada tempat yang lebih selesa, seperti surau di hentian rehat, solat di situ lebih utama.

Solat fardu boleh dikerjakan di dalam kapal terbang, kereta api dan kapal. Hadap kiblat dari awal solat jika mampu. Jika kapal atau bot berubah haluan, pusing semula ke arah kiblat. Jika kiblat tidak dapat dihadap, atau dalam darurat di dalam kereta, solat itu ialah solat hormat waktu dan perlu diulang atau diqada.

Hukum bagi setiap kenderaan ada dalam Dalam Kapal Terbang, Bas dan Kereta Api dan Atas Bot dan Kapal. Hukum menggantinya ada dalam Solat Hormat Waktu.

JAKIM menyediakan garis panduan ibadah untuk angkasawan di Stesen Angkasa Antarabangsa (ISS). Arah kiblat dipilih mengikut kemampuan, bermula dengan Kaabah. Jika satu pilihan tidak dapat dihadap, beralih kepada pilihan berikutnya. Solat tetap dikerjakan walaupun tiada arah yang dapat ditentukan.

1. 1
   KaabahPilihan utama, sama seperti di bumi
2. 2
   Unjuran KaabahTitik di angkasa tegak di atas Kaabah
3. 3
   Bumi
4. 4
   Mana-mana arahApabila ketiga-tiga pilihan di atas tidak dapat dihadap

Waktu dan cara solat di angkasa ada dalam Solat di Angkasa.

Pesakit yang terlantar tetap menghadap kiblat mengikut cara baringnya, seperti di bawah. Jika itu pun tidak mampu, dia solat ke arah yang termampu. Menurut mazhab Syafi'i, solat itu diulang selepas sembuh. Menurut mazhab Hanafi, ia sah dan tidak perlu diulang. Panduan JAKIM membenarkan pesakit mengikut pandangan yang memudahkan ini.

1. 1
   Baring mengiringHadapkan muka dan dada ke kiblat
2. 2
   Baring terlentangKaki ke arah kiblat. Angkat kepala sedikit supaya muka menghadap kiblat

Syarat lain yang tidak mampu dipenuhi ada dalam Syarat Yang Tidak Mampu Dipenuhi.

Anda sedar arah kiblat salah ketika sedang solat. Tindakan anda bergantung pada cara anda mengetahuinya:

1. 1
   Ijtihad baharu menunjukkan arah lainPusing ke arah baharu dan teruskan solat
2. 2
   Anda yakin arah tadi salahMulakan semula solat menghadap arah yang betul

Ijtihad ialah usaha menentukan arah berdasarkan petunjuk. Yakin bermaksud anda tahu dengan pasti, contohnya daripada orang yang pernah melihat Kaabah.

Anda mendapati arah kiblat salah selepas solat selesai. Hukumnya mengikut keadaan:

1. 1
   Anda yakin ijtihad tadi salahWajib ulang solat itu, atau qada jika waktunya sudah tamat
2. 2
   Ijtihad berubah pada solat berikutnyaKedua-dua solat sah dan tidak perlu diulang
3. 3
   Ditegur oleh orang yang juga berijtihadSolat tadi sah. Jika anda menerimanya, ikut arah baharu selepas ini
4. 4
   Solat tanpa sebarang usahaTidak sah kerana cuai. Wajib qada

Wajib qada dalam keadaan pertama ialah pandangan muktamad mazhab Syafi'i. Ijtihad tidak dibatalkan oleh ijtihad yang lain. Bagi kesilapan bertahun-tahun, sesetengah ulama tidak mewajibkan qada. Rujuk pejabat agama negeri anda.

Anda melihat seseorang solat ke arah yang salah. Tindakan anda bergantung pada sejauh mana anda tahu arah kiblat di situ.

1. 1
   Anda tahu arahnya dengan pastiTegur dia. Dia wajib mengikut teguran itu jika dia yakin teguran itu benar
2. 2
   Anda hanya berijtihadJangan alihkan dia. Ijtihad tidak dibatalkan oleh ijtihad yang lain

Cara dia membetulkan solatnya ada dalam Sedar Tersalah Ketika Solat.

1. 1
   Mengikut arah piring AstroDi Sri Damansara, piring Astro tersasar 40° daripada kiblat
2. 2
   Menghadap matahari terbenam terusArahnya berubah sepanjang tahun. Lihat Matahari Terbenam
3. 3
   Menganggap aplikasi sentiasa tepatLihat Aplikasi Telefon
4. 4
   Menggunakan kompas dekat besiLogam, kenderaan dan alat elektronik memesongkan jarum
5. 5
   Menganggap utara kompas utara benarKompas menunjuk utara magnet
6. 6
   Menghadap hujung bayang ketika istiwaKiblat ialah arah dari hujung bayang ke objek
7. 7
   Meragui masjid kerana aplikasi berbezaLihat Semak Bacaan Telefon

Pejabat mufti negeri menentukan, menyemak dan mengesahkan arah kiblat bagi premis berikut.

1. 1
   Masjid dan surauTermasuk ruang solat di pejabat, stesen minyak dan hentian rehat
2. 2
   Tanah perkuburan Islam
3. 3
   HotelDi Wilayah Persekutuan, Selangor, Melaka, Kedah dan Sabah

Di Selangor, premis yang disahkan diberi penanda kiblat rasmi dan sijil perakuan. Rujuk unit falak pejabat mufti negeri anda.

Berusaha dahulu. Tanya orang yang benar-benar tahu arah kiblat di situ, dan ikut katanya. Jika tiada, berijtihad sendiri: gunakan kompas, bayang matahari atau kaedah lain dalam buku ini, lalu solat ke arah yang anda rasa paling tepat. Solat itu sah. Solat tanpa sebarang usaha tidak sah kerana cuai.

Susunan penuh ada dalam Cara Mengetahui Kiblat. Jika ijtihad anda berubah kemudian, solat yang lalu tidak perlu diulang. Lihat Sedar Tersalah Selepas Solat.