Solat Jenazah

Solat jenazah didirikan untuk mendoakan keampunan bagi seorang Muslim yang telah meninggal dunia. Hukumnya fardu kifayah. Apabila sebahagian umat Islam menunaikannya, kewajipan itu gugur daripada yang lain. Jika semua meninggalkannya, semua menanggung dosa.

1. 1
   Berdiri sepanjang solatTiada rukuk, sujud atau duduk
2. 2
   Empat kali takbirSetiap takbir diikuti bacaannya sendiri
3. 3
   Bacaan secara perlahanAl-Fatihah dan salam dibaca perlahan
4. 4
   Sah dikerjakan seorang diriBerjemaah lebih afdal

Jika ada lelaki dewasa atau budak lelaki mumaiyiz, solat oleh wanita sahaja belum menggugurkan kewajipan ini.

1. 1
   Jenazah seorang MuslimHaram menyolatkan bukan Islam. Lihat Jenazah Bukan Islam
2. 2
   Jenazah sudah dimandikanSolat sebelum jenazah dimandikan tidak sah. Lihat Mandi Paling Minimum
3. 3
   Jenazah berada di hadapan orang yang solatKecuali solat jenazah ghaib
4. 4
   Jenazah bukan syahid di medan perangSyahid perang tidak dimandikan dan tidak disolatkan
5. 5
   Suci daripada hadas dan najisAmbil wuduk seperti untuk solat lain
6. 6
   Menutup aurat dan menghadap kiblat

Solat didirikan selepas jenazah dikafankan. Solat sebelum jenazah dikafankan tetap sah, tetapi makruh.

Tujuh rukun: niat serentak dengan takbir pertama, berdiri bagi yang mampu, empat kali takbir, al-Fatihah selepas takbir pertama, selawat selepas takbir kedua, doa untuk jenazah selepas takbir ketiga, dan salam.

1. 1
   NiatDi dalam hati, serentak dengan takbir pertama
2. 2
   Berdiri bagi yang mampuTidak sah jika duduk tanpa uzur
3. 3
   Empat kali takbirTakbir pertama ialah takbiratul ihram
4. 4
   Membaca al-FatihahSelepas takbir pertama
5. 5
   Selawat ke atas Rasulullah SAWSelepas takbir kedua
6. 6
   Doa untuk jenazahSelepas takbir ketiga
7. 7
   SalamSalam pertama ialah rukun

Setiap rukun wajib dipenuhi, atau solat jenazah tidak sah. Bagi makmum yang lewat, lihat Lewat Menyertai Imam?.

Imam berdiri setentang kepala jenazah lelaki. Bagi jenazah perempuan, imam berdiri di bahagian pinggang atau tengah jenazah. Kedudukan ini sunat. Makmum berbaris di belakang imam. Sunat menyusun tiga saf atau lebih, walaupun jemaah sedikit.

Jarak antara saf boleh dirapatkan, kerana tiada rukuk dan sujud.

Imam menukar makmuman (مَأْمُومًا) kepada imaman (إِمَامًا). Seorang diri, tinggalkan lafaz makmuman.

Imam menyebut imaman, seorang diri tinggalkan makmuman, seperti halaman sebelum ini. Niat menjadi imam hukumnya sunat.

Angkat kedua-dua tangan separas bahu sambil bertakbir dan berniat. Letakkan tangan kanan di atas tangan kiri di bawah dada. Baca a'uzubillah, kemudian surah al-Fatihah secara perlahan.

Doa iftitah dan surah selepas al-Fatihah tidak dibaca dalam solat jenazah.

Bertakbir sekali lagi sambil mengangkat tangan. Kembalikan tangan ke bawah dada. Baca selawat ke atas Rasulullah SAW.

Lafaz ini selawat paling ringkas. Lebih afdal selawat Ibrahimiyah, seperti dalam tahiyat akhir, lihat Selawat Ke Atas Rasulullah.

Bertakbir kali ketiga, kemudian doakan jenazah. Doa ini ialah rukun. Lafaz di atas untuk jenazah lelaki.

Doa boleh dipanjangkan. Paling kurang, mohon keampunan atau rahmat untuk jenazah. Bagi kanak-kanak, lihat Jenazah Kanak-kanak.

Bagi jenazah perempuan, tukar hujung lafaz daripada hu kepada ha.

Bertakbir kali keempat. Doa selepas takbir ini hukumnya sunat.

Bagi jenazah perempuan, sebut ajraha, ba'daha dan wa laha.

Beri salam pertama sambil berpaling ke kanan. Salam ini rukun. Salam kedua ke kiri hukumnya sunat. Solat jenazah selesai.

Solat ghaib ialah solat jenazah ke atas jenazah yang tiada di hadapan, kerana berada di tempat lain. Rasulullah SAW pernah mensolatkan al-Najasyi, raja Habsyah, secara ghaib (Riwayat al-Bukhari dan Muslim). Caranya dan bacaannya sama seperti solat jenazah biasa.

Yang berbeza hanya niatnya. Solat di hadapan jenazah, atau di sisi kuburnya, dipanggil solat jenazah hadir.

1. 1
   Jenazah sudah dimandikanMemadai jika anda yakin atau mempunyai sangkaan kuat bahawa jenazah itu telah dimandikan
2. 2
   Jenazah berada di tempat lainTermasuk dalam negeri sendiri, walaupun kurang daripada dua marhalah (81 km)
3. 3
   Anda sudah baligh ketika kematian ituPendapat muktamad: tiada had hari, asalkan anda Muslim, baligh dan berakal ketika itu

Di Kedah, jenazah dikira ghaib jika berlainan kariah atau lebih 150 meter dari kuburnya. Had jarak berbeza antara negeri. Rujuk pejabat agama negeri anda.

Ganti fulan bin fulan dengan nama jenazah dan bapanya. Imam menyebut imaman sebagai ganti makmuman. Seorang diri, tinggalkan makmuman.

Doa takbir ketiga dan keempat: lafaz perempuan. Imam dan seorang diri: seperti halaman sebelum ini.

Kanak-kanak yang meninggal dunia disolatkan seperti orang dewasa, fardu kifayah. Niatnya sama, kerana lafaz niat tidak menyebut umur.

1. 1
   NiatLafaz lelaki atau perempuan mengikut anak. Lihat Niat Jenazah Lelaki
2. 2
   Doa takbir ketigaImam membaca doa untuk anak itu dan ibu bapanya. Makmum turut membaca doa
3. 3
   Salah seorang ibu bapanya MuslimAnak itu Muslim, disolatkan. Anak dua ibu bapa bukan Islam tidak disolatkan
4. 4
   Anak yang meninggal kecilMati di atas fitrah Islam (Riwayat al-Bukhari). Menjadi syafaat bagi ibu bapanya

Bayi gugur: lihat Bayi Gugur.

Hukumnya bergantung pada usia kandungan dan tanda hidup. Bulan dikira mengikut takwim Hijrah.

1. 1
   Bersuara atau bergerak, kemudian meninggalSeperti dewasa. Dimandikan, dikafankan, disolatkan, dikebumikan
2. 2
   Enam bulan ke atas, lahir matiSeperti dewasa, termasuk solat. Rujuk pejabat agama negeri anda
3. 3
   Empat hingga enam bulan, tiada tanda hidupSudah berupa manusia. Dimandikan, dikafankan dan dikebumikan, tidak disolatkan
4. 4
   Bawah empat bulan, belum berupa manusiaDibalut kain dan dikebumikan. Tiada mandi, tiada solat

Janin dikebumikan, bukan dibakar. Mandi dan nifas ibu: lihat Keguguran. Aqiqah: lihat Aqiqah Anak Meninggal.

Haram menyolatkan jenazah bukan Islam. Doa memohon keampunan untuknya juga dilarang, walaupun dia ibu atau bapa sendiri (At-Taubah 9:113). Berbuat baik kepada keluarganya tetap dibolehkan.

1. 1
   Memandikan, mengafankan, mengebumikanHarus bagi waris Muslim, jika perlu
2. 2
   Mengiringi jenazah dan hadir pengebumianHarus bagi saudara, sahabat, jiran. Jauhi upacara agama, jangan tunduk kepada jenazah atau gambar
3. 3
   TakziahHarus. Doakan kesabaran keluarga, bukan keampunan si mati
4. 4
   Ucapan R.I.P.Dilarang, kerana ia doa untuk si mati
5. 5
   Ibu bapa bukan Islam masih hidupBoleh didoakan hidayah dan kesihatan. Selepas mati, tiada doa untuknya

1. 1
   Bunuh diri, dosa besar, tinggal solatTetap Muslim, disolatkan. Nabi SAW tidak menyolatkan pembunuh diri sebagai pengajaran, sahabat menyolatkannya
2. 2
   Syahid selain medan perangMangsa wabak, gempa atau lemas disolatkan seperti biasa
3. 3
   Anggota badan dijumpai, pemiliknya sudah matiDimandikan, disolatkan dengan niat ke atas seluruh jenazah, dikebumikan
4. 4
   Agama jenazah tidak diketahuiDi Malaysia dianggap Muslim, disolatkan. Tempat kebumi: rujuk pejabat agama negeri anda
5. 5
   Bercampur dengan jenazah bukan IslamSemua dimandikan dan dikafankan. Satu solat, niat ke atas yang Muslim sahaja

Jenazah tidak dijumpai: lihat Belum Pasti Dimandikan?

Beberapa jenazah boleh disolatkan dalam satu solat dengan satu niat. Solat berasingan bagi setiap jenazah lebih afdal, kecuali jika kelewatan boleh merosakkan jenazah. Ketika itu, solat serentak lebih afdal dan boleh menjadi wajib.

1. 1
   Susunan jenazahLelaki paling hampir dengan imam, kemudian kanak-kanak lelaki, kemudian perempuan, berbaris ke arah kiblat
2. 2
   NiatSatu niat ke atas semua jenazah di hadapan, tanpa menyebut bilangan
3. 3
   DoaDalam bentuk ramai, lahum menggantikan lahu. Lihat Nama Jenazah Tidak Diketahui?

Imam berdiri di hadapan jenazah yang paling hampir dengannya. Kedudukan bagi satu jenazah: lihat Kedudukan Imam & Saf.

1. 1
   Solat sebelum jenazah dimandikanTidak sah. Ulang solat selepas jenazah dimandikan
2. 2
   Tertinggal satu takbirTidak sah kerana empat takbir ialah rukun
3. 3
   Duduk tanpa uzurTidak sah bagi orang yang mampu berdiri
4. 4
   Solat tanpa wudukTidak sah, sama seperti solat lain
5. 5
   Imam tersalah tempat berdiriSolat tetap sah kerana kedudukan imam hanya sunat

Bagi solat ghaib, item 1 terpakai jika jenazah pasti belum dimandikan. Jika tidak pasti, atau jenazah tidak dijumpai, lihat Belum Pasti Dimandikan?

Masuk dengan takbir serta-merta, tanpa menunggu takbir imam yang berikutnya. Baca al-Fatihah selepas takbir pertama anda, walaupun imam sedang membaca bacaan lain. Jika imam bertakbir sebelum anda habis, ikut imam.

Setiap bacaan mengikut kiraan takbir anda sendiri, bukan takbir imam. Selepas imam memberi salam, sempurnakan baki takbir bersama bacaannya, kemudian beri salam.

Jika jenazah diangkat sebelum anda selesai, solat anda tidak batal. Teruskan hingga selesai.

Hukum asalnya, solat ghaib tidak sah sebelum jenazah dimandikan. Memadai jika anda yakin atau mempunyai sangkaan kuat bahawa jenazah itu telah dimandikan.

1. 1
   Tidak pasti sama ada sudah dimandikanSolat tidak sah, kecuali dengan niat bersyarat di item 3
2. 2
   Jenazah tidak dijumpai, seperti mangsa lemasPendapat muktamad, tidak disolatkan kerana tidak dimandikan. Sebahagian ulama Syafi'i terkemudian membenarkan solat ghaib
3. 3
   Niat bersyaratUlama Syafi'i terkemudian mengesahkannya. Syarat diletakkan dalam niat: solat ke atasnya, jika sudah dimandikan

Jika mudah dipastikan, tunggu sehingga jenazah dimandikan, kemudian solat.

Niat solat ghaib tidak semestinya menyebut nama jenazah. Tentukan dalam hati siapa yang dimaksudkan, contohnya ibu kepada rakan anda. Bagi mangsa bencana, satu niat ke atas semua jenazah yang ghaib sudah memadai, walaupun bilangannya tidak diketahui. Jangan meneka nama. Jika nama jenazah ghaib yang diniatkan salah, solat itu tidak sah.

Bagi ramai jenazah, doa dibaca dalam bentuk ramai, seperti lahum menggantikan lahu.

Anda masih boleh mensolatkan jenazah itu, sama ada berjemaah atau seorang diri. Solat ini sah walaupun jenazah sudah dikebumikan. Dirikan solat di sisi kubur dengan kubur berada di hadapan anda. Solat anda tetap dikira fardu kifayah, walaupun jenazah sudah disolatkan orang lain.