Pengurusan Jenazah

Apabila seorang Muslim meninggal, empat urusan wajib disempurnakan secara fardu kifayah. Jika sebahagian melaksanakannya, yang lain terlepas. Jika semua meninggalkannya, semua berdosa. Segerakan setelah kematian pasti. Tangguhkan hanya atas sebab kukuh yang tidak memudaratkan jenazah.

1. 1
   MemandikanLihat Mandi Paling Minimum
2. 2
   MengafankanLihat Kain Kafan
3. 3
   MenyolatkanLihat Solat Jenazah
4. 4
   MengebumikanLihat Menurunkan ke Liang

Bayi gugur dan syahid perang ada hukum tersendiri. Lihat Bayi Gugur dan Syarat Sah Solat Jenazah.

1. 1
   Jenazah lelakiOleh lelaki, keluarga terdekat dahulu. Isteri juga boleh
2. 2
   Jenazah perempuanOleh perempuan, keluarga terdekat dahulu. Suami juga boleh
3. 3
   Mahram berlainan jantinaHanya jika tiada yang sejantina, dari sebalik kain
4. 4
   Hanya orang asing berlainan jantinaTidak dimandikan, tetapi ditayammumkan
5. 5
   Suami atau isteri menyentuh kulitWuduk pemandi batal. Pakai sarung tangan
6. 6
   Bukan Islam memandikanSah. Orang Islam yang mahir diutamakan

Wanita haid boleh memandikan dan mengafankan. Pemandi wajib merahsiakan keaiban jenazah.

Baringkan orang yang nazak mengiring ke kanan, menghadap kiblat. Jika sukar, telentangkan dia, muka dan tapak kaki ke kiblat. Sebut la ilaha illallah perlahan di sisinya, tanpa menyuruhnya mengucap. Setelah dia menyebutnya, jangan ulang selagi dia tidak bercakap hal lain.

Ingatkan dia supaya bersangka baik kepada Allah. Membaca Yasin di sisinya disunatkan dalam mazhab Syafi'i, walaupun hadisnya lemah.

1. 1
   Ucapkan istirja'Inna lillahi wa inna ilaihi raji'un, dan mohon ganti yang lebih baik
2. 2
   Pejamkan mata, ikat daguDengan secarik kain, supaya mulut tertutup
3. 3
   Lembutkan sendiSupaya mudah dimandikan dan dikafankan
4. 4
   Tindih perutDengan benda sederhana berat, supaya tidak mengembung

1. 5
   Hadapkan ke kiblatDi katil. Mengiring ke kanan, atau menelentang berkaki ke kiblat
2. 6
   Tutup seluruh badanDengan kain nipis. Tangan lazimnya di atas dada
3. 7
   Bacakan al-Quran dan doaSekurang-kurangnya al-Fatihah, dan mohon keampunan untuknya

Jangan sebarkan gambar jenazah. Keluarga boleh menciumnya. Bukan mahram berlainan jantina haram menciumnya. Sesama jantina dibolehkan.

Mandi jenazah sah apabila najis dibuang dahulu, kemudian air diratakan ke seluruh badan sekali. Pemandi tidak wajib berniat, tetapi boleh berniat di dalam hati. Jenazah yang junub, haid atau nifas cukup dimandikan sekali. Jenazah orang yang lemas tetap wajib dimandikan.

1. 1
   Buang najisPada badan, qubul dan dubur
2. 2
   Ratakan airKe seluruh badan, sekurang-kurangnya sekali

Jenazah tidak wajib menghadap kiblat ketika dimandikan. Air sejuk lebih afdal. Air suam boleh digunakan jika perlu, asalkan tidak terlalu panas.

1. 1
   Tempat tertutupHanya petugas yang memandikan melihat jenazah
2. 2
   Papan atau katil mandiTempat jenazah dibaringkan ketika dimandikan
3. 3
   Kain penutupSekurang-kurangnya dari pusat hingga lutut. Sunat menutup muka juga
4. 4
   Sarung tangan atau perca kainBeberapa pasang, ditukar antara langkah
5. 5
   Sabun atau serbuk daun bidaraUntuk basuhan pertama
6. 6
   Kapur barusSedikit, dicampur dalam air basuhan terakhir
7. 7
   Sikat bergigi jarangRambut yang gugur dimasukkan bersama ke dalam kafan

Dudukkan jenazah sedikit bersandar, dengan lehernya disokong. Tekan perutnya dengan tangan kiri, agak kuat, supaya kotoran yang berbaki keluar. Pakai sarung tangan atau balut tangan dengan perca kain. Basuh qubul dan dubur. Buang sarung tangan itu selepas digunakan.

Pakai sarung tangan yang baharu. Bersihkan mulut dan lubang hidung jenazah. Kemudian wudukkan jenazah seperti wuduk orang yang hidup, mengikut tertib anggotanya.

Basuh kepala, kemudian janggut, dengan sabun atau air bidara. Sikat perlahan-lahan. Basuh bahagian hadapan sebelah kanan dari leher hingga kaki, kemudian sebelah kiri. Iringkan jenazah ke kiri, lalu basuh belakang sebelah kanan. Iringkan ke kanan, lalu basuh belakang sebelah kiri. Semua ini dikira satu basuhan.

Basuhan kedua dan ketiga sunat. Boleh ditambah, dengan bilangan ganjil. Bilas sabun atau bidara dengan air kosong. Campurkan sedikit kapur barus dalam basuhan terakhir. Jika najis keluar selepas mandi, buang najis itu sahaja. Mandi dan wuduk tidak diulang. Keringkan badan supaya kafan tidak basah.

Memotong kuku, menggunting misai atau mencukur bulu jenazah hukumnya makruh. Rambut jenazah perempuan diikat menjadi tiga.

Jika tiada air, atau badan jenazah rosak jika dibasuh, seperti mayat terbakar, jenazah tidak dimandikan tetapi ditayammumkan. Tepuk debu tanah, sapu muka jenazah, kemudian kedua-dua tangannya hingga siku. Pewarna rambut yang menghalang air dibuang dahulu. Jika tidak dapat, rambut dicukur. Atau mandikan anggota lain seperti biasa, kemudian tayammumkan jenazah sebagai ganti bahagian itu.

Jenazah yang tidak dijumpai: lihat Belum Pasti Dimandikan?. Cara tayammum: lihat Tayammum.

1. 1
   Paling kurangSehelai, menutup seluruh badan
2. 2
   LelakiAfdal tiga lapis kain putih
3. 3
   PerempuanAfdal lima helai: kain sarung, baju, tudung dan dua lapis kain
4. 4
   Kanak-kanakSeperti dewasa

1. 5
   WarnaPutih sunat. Kain lain yang harus dipakai semasa hidup juga boleh
2. 6
   SuteraHaram bagi lelaki
3. 7
   KosHarta si mati, sebelum hutang. Jika tiada, penanggung nafkah

Kafan berbentuk baju tetap sah. Tiga lapis tanpa baju juga sah bagi perempuan. Lelaki afdal tiga lapis.

Bentangkan kain yang terbaik dan terlebar dahulu, kemudian lapisan kedua dan ketiga di atasnya. Taburkan kapur barus pada setiap lapisan. Baringkan jenazah menelentang di atasnya. Letakkan kapas pada telinga, hidung, mata dan anggota sujud. Lipat hujung kain sebelah kiri dahulu, kemudian kanan. Ikat kain. Ikatan dibuka semula di dalam kubur.

Lebihkan kain di bahagian kepala. Kaedah ikatan boleh berbeza mengikut amalan setempat. Ikut petugas jenazah yang berpengalaman.

1. 1
   Mengiringi jenazahSunat bagi lelaki
2. 2
   PengusungLelaki, walaupun jenazah perempuan
3. 3
   Cara berjalanDekat di hadapan. Segera jika tidak memudaratkan
4. 4
   Bercakap atau berzikir kuatMakruh. Zikir perlahan sunat
5. 5
   Wanita ke kuburMakruh. Balu dalam iddah haram, kecuali perlu
6. 6
   Jenazah laluBerdiri menghormatinya, tanpa tunduk
7. 7
   Muzik atau bunyianDilarang

Membaca al-Fatihah ketika mengangkat jenazah ialah khilaf. Jangan bertelagah atau berlengah. Pakaian hitam dibolehkan.

1. 1
   KedalamanCukup untuk menutup bau dan menghalang binatang
2. 2
   LahadLebih afdal daripada syaq, iaitu parit di tengah, jika tanahnya keras
3. 3
   Satu liang, satu jenazahLebih daripada satu haram, kecuali ada keperluan mendesak
4. 4
   Keranda tertutupDibenarkan jika perlu, dengan muka dibuka dan badan menghadap kiblat

Saiz, binaan dan peraturan kubur berbeza antara negeri. Rujuk pejabat agama negeri anda.

Letakkan jenazah di hujung kaki kubur, lalu masukkan kepalanya dahulu. Lelaki yang menurunkan, bilangan ganjil, keluarga terdekat di hadapan. Bagi isteri, suaminya dahulu. Sebut "Dengan nama Allah dan atas agama Rasulullah". Baringkan jenazah mengiring ke kanan, menghadap kiblat. Wajib menghadap kiblat. Buka ikatan kafan. Rapatkan pipinya ke tanah. Tutup lahad dengan papan.

Sunat menutup kubur dengan kain ketika jenazah dimasukkan. Jangan alas jenazah dengan bantal atau tikar.

1. 1
   Tiga genggam tanahOleh yang berdekatan, ke arah kepala jenazah
2. 2
   TimbusPerlahan, kemudian dengan cangkul
3. 3
   Tinggikan sejengkalPermukaan rata, bukan bonggol
4. 4
   Siram airAir biasa, dari kepala ke kaki. Air mawar makruh
5. 5
   Tanda di kepalaBatu atau kayu. Tulisan nama harus untuk dikenali
6. 6
   Berdiri sebentarMohon keampunan dan ketetapan untuknya

Tazkirah ringkas selepas pengebumian dibenarkan. Azan ketika pengebumian tidak disunatkan.

Talkin ialah peringatan yang dibacakan di sisi kepala kubur selepas jenazah dikebumikan. Dalam mazhab Syafi'i hukumnya sunat bagi jenazah yang sudah baligh. Jenazah kanak-kanak tidak ditalkinkan. Sebahagian ulama tidak mengamalkannya. Perkara ini khilaf, dan yang mengamalkannya tidak boleh dicela.

Talkin kepada orang nazak ialah amalan lain, lihat Menemani Orang Nazak. Lafaz dan amalan talkin berbeza antara negeri. Rujuk pejabat agama negeri anda.

1. 1
   HukumSunat, kepada seluruh keluarga
2. 2
   WaktuHingga tiga hari, lebih utama selepas kebumi
3. 3
   UcapanDoakan pahala, kesabaran dan keampunan si mati
4. 4
   Lafaz hadisMilik Allah apa yang diambil dan diberi-Nya. Bersabarlah (Riwayat al-Bukhari)

1. 5
   Melalui mesejDibolehkan, dengan lafaz betul
2. 6
   MenangisDibolehkan. Meratap, lihat Amalan yang Ditegah
3. 7
   MakananJiran dan saudara memasak untuk keluarganya

Takziah kepada bukan Islam: lihat Jenazah Bukan Islam.

Majlis tahlil menghimpunkan bacaan al-Quran, zikir, selawat dan doa. Jabatan mufti Selangor, Negeri Sembilan, Johor dan Wilayah Persekutuan menghukumnya harus, sebagai perkara khilaf yang tidak boleh dicela. Perlis berpendapat tahlil khusus kerana kematian tidak sabit daripada Rasulullah SAW, tetapi doa untuk si mati sunat.

1. 1
   Sumbangan nama arwahJangan tetapkan harga. Bayaran tidak menjamin pahala
2. 2
   Kenduri oleh keluargaKhilaf. Sunnahnya, jiran memberi makan keluarga si mati

1. 3
   Harta pusakaJangan guna untuk kenduri jika ada waris kecil
2. 4
   Tahlil untuk bukan IslamTidak dibenarkan dan berdosa

Pahala bacaan: lihat Amalan untuk Si Mati. Rujuk pejabat agama negeri anda.

Amal seseorang terputus apabila dia mati, kecuali sedekah jariah, ilmu yang bermanfaat dan doa anak soleh (Riwayat Muslim).

1. 1
   Doa dan istighfarSampai dengan sepakat ulama, terutama doa anak
2. 2
   SedekahPahalanya sampai, termasuk sedekah jariah
3. 3
   HajiBoleh ditunaikan bagi pihaknya

1. 4
   Bacaan al-QuranHarus, diiringi doa agar pahalanya sampai
2. 5
   Hutang dan wasiatSegerakan dari harta pusaka
3. 6
   Hutang puasaLihat Si Mati Berhutang Puasa

Menurut pendapat masyhur Syafi'i, pahala bacaan tidak sampai. Ulama terkemudian dan jabatan mufti mengharuskannya jika disertai doa.

1. 1
   LelakiSunat, bila-bila masa
2. 2
   WanitaMakruh jika bimbang meratap. Harus jika menjaga adab
3. 3
   Hari rayaDibolehkan. Jangan anggap ia wajib
4. 4
   Ketika tibaBeri salam, lihat Salam Ziarah Kubur
5. 5
   Di sisi kuburHarus berdoa dan membaca al-Quran
6. 6
   Duduk atau melangkah kuburJangan duduk atau berpijak. Melangkah dengan sengaja haram
7. 7
   Makan di kawasan kuburDi bangsal, dengan menjaga adab

Hadis ziarah kubur ibu bapa setiap Jumaat ialah palsu.

Ucapkan salam ini apabila sampai di kawasan kubur.

1. 1
   Meratap dan meraungHaram, termasuk mengoyak baju dan memukul diri. Menangis tanpa suara dibolehkan
2. 2
   Binaan kekal di atas kuburHaram di tanah wakaf. Ikut peraturan negeri
3. 3
   Al-Quran ditanam bersama jenazahHaram. Wasiat sedemikian tidak perlu dilaksanakan
4. 4
   Payung di atas kuburMakruh. Percaya ia memayungi jenazah ialah khurafat
5. 5
   Bunga di kuburTidak digalakkan. Kalungan atau jambangan bunga dilarang
6. 6
   Meminta hajat atau berkat di kuburBoleh membawa kepada syirik
7. 7
   Menulis kalimah pada dahi jenazahTiada asas dalam Islam. Elakkan

Afdal jenazah dikebumikan di tempat dia meninggal, dan disegerakan. Menunggu waris sebentar, atau membawa jenazah pulang ke kampung, dibolehkan jika tidak memudaratkan jenazah dan tidak terlalu lewat. Mengebumikan jenazah pada waktu malam juga harus.

Bedah siasat, pengawetan dan menggali semula kubur hanya dibenarkan ketika darurat. Membawa jenazah ke negeri lain: rujuk pejabat agama negeri anda.

1. 1
   Gigi palsu atau pendakap biasaBoleh dikebumikan bersama jenazah
2. 2
   Gigi emasDitanggalkan jika tidak memberi kesan buruk kepada jenazah
3. 3
   Tiub perubatanDitanggalkan jika tidak mencacatkan jenazah. Jika mencacatkan dan tidak bernilai, dibiarkan
4. 4
   CelakHarus bagi jenazah perempuan, tetapi tidak sunat
5. 5
   Melukis keningTidak dibenarkan
6. 6
   Minyak wangiSunat dipakaikan selepas jenazah dimandikan