Haji & Umrah

Haji ialah ibadah mengunjungi Kaabah pada bulan haji untuk menunaikan amalan yang ditetapkan, termasuk wukuf di Arafah. Umrah ialah ihram, tawaf, sa'ie dan bercukur tanpa wukuf.

1. 1
   Waktu berniat ihram hajiDari 1 Syawal hingga sebelum terbit fajar 10 Zulhijjah
2. 2
   Waktu umrahBila-bila masa sepanjang tahun
3. 3
   Waktu wukufDari tergelincir matahari 9 Zulhijjah hingga terbit fajar 10 Zulhijjah
4. 4
   Ihram haji di luar waktunyaMenjadi ihram umrah

Haji wajib dikerjakan sekali seumur hidup. Dalam mazhab Syafi'i, umrah juga wajib sekali. Haji dan umrah seterusnya dikira sunat. Kewajipan ini jatuh kepada orang yang memenuhi lima syarat.

1. 1
   Islam
2. 2
   BalighHaji kanak-kanak sah sebagai sunat. Lihat Haji Kanak-kanak
3. 3
   Berakal
4. 4
   Merdeka
5. 5
   MampuLihat Maksud Mampu

Mampu bermaksud cukup bekalan dan peluang untuk pergi dan pulang dengan selamat.

1. 1
   Belanja pergi dan balikLebihan selepas hutang dan nafkah tanggungan
2. 2
   Kenderaan pergi dan balik
3. 3
   Sihat tubuh badanLarat menempuh perjalanan tanpa kesukaran berat
4. 4
   Perjalanan yang aman
5. 5
   Sampai giliranMendapat kuota untuk berangkat menunaikan haji

Pesakit kronik tanpa harapan sembuh, seperti pesakit hemodialisis, tidak wajib pergi sendiri. Jika mampu dari segi wang, dia wajib mengupah badal haji.

Haji dan umrah kanak-kanak sah dan dikira ibadah sunat. Ia tidak menggugurkan haji wajib, jadi dia wajib menunaikannya lagi selepas baligh jika mampu. Bagi anak yang belum mumaiyiz, wali berniat ihram bagi pihaknya. Lihat Mumaiyiz dan Baligh.

Rukun menentukan sah haji. Rukun yang tertinggal tidak boleh diganti dengan dam, dan haji belum selesai selagi rukun itu belum dibuat. Jika wukuf terlepas, haji tahun itu luput.

1. Niat ihram
2. Wukuf di Arafah
3. Tawaf ifadah
4. Sa'ie
5. Bercukur atau bergunting
6. Tertib pada kebanyakan rukun

Wajib haji yang tertinggal tidak membatalkan haji, tetapi dikenakan dam. Lihat Jenis Dam.

1. 1
   Berniat ihram di miqat
2. 2
   Menjaga larangan ihram
3. 3
   Bermalam di MuzdalifahWalaupun seketika, selepas tengah malam 10 Zulhijjah
4. 4
   Bermalam di Mina pada malam Tasyrik
5. 5
   Melontar jamrahJamrah Aqabah pada 10 Zulhijjah, tiga jamrah pada hari Tasyrik
6. 6
   Tawaf wada'Sebelum meninggalkan Makkah. Lihat Tawaf Wada'

Jemaah yang tidak diberi tempat di Mina gugur kewajipan bermalam di sana. Hajinya sah dan tiada dam.

Umrah tiada wukuf, bermalam atau melontar. Jika rukunnya tertinggal, umrah belum selesai. Jika wajibnya tertinggal, umrah sah tetapi dikenakan dam.

1. 1
   RukunNiat ihram, tawaf, sa'ie, bercukur atau bergunting, dan tertib
2. 2
   WajibBerniat ihram di miqat, dan menjaga larangan ihram

Haji dan umrah boleh dikerjakan dengan salah satu daripada tiga cara. Ketiga-tiganya sah.

1. 1
   Tamattu'Umrah dahulu pada bulan haji, kemudian berniat haji di Makkah. Dikenakan dam
2. 2
   IfradHaji dahulu, kemudian umrah. Tiada dam jika tiada kesalahan
3. 3
   QiranBerniat haji dan umrah serentak di miqat. Dikenakan dam

Kebanyakan jemaah haji Malaysia mengerjakan haji secara tamattu'. Umrah pada bulan Syawal tanpa tinggal di Makkah untuk haji tahun itu tidak dikenakan dam.

Miqat ialah tempat yang ditetapkan untuk berniat ihram. Sesiapa yang menuju Makkah untuk haji atau umrah wajib berniat ihram sebelum melepasi miqatnya.

1. 1
   Zulhulaifah (Bir Ali)Bagi yang datang dari Madinah
2. 2
   JuhfahBagi yang datang dari arah Syam dan Mesir
3. 3
   Qarnul ManazilBagi yang datang dari arah Najd
4. 4
   YalamlamBagi yang datang dari arah Yaman
5. 5
   Zat 'IrqBagi yang datang dari arah Iraq

Jeddah bukan miqat bagi jemaah dari Malaysia. Niat yang ditangguhkan hingga Jeddah dikenakan dam.

1. 1
   Terbang ke Jeddah untuk ke MakkahQarnul Manazil, dalam pesawat sejam sebelum mendarat
2. 2
   Singgah di Jeddah dahuluTetap Qarnul Manazil jika berniat umrah sejak awal
3. 3
   Ke Madinah dahuluBir Ali, ketika bertolak dari Madinah ke Makkah
4. 4
   Sudah di Makkah, mahu umrahKeluar ke tanah halal, seperti Tan'im atau Ji'ranah
5. 5
   Belayar dengan kapalYalamlam

Jika miqat terlepas tanpa ihram, kembali ke sana sebelum memulakan amalan. Jika tidak, ibadah tetap sah tetapi dikenakan dam.

Perkara ini sunat sebelum niat. Pakaian ihram boleh dipakai lebih awal, tetapi larangan ihram bermula selepas niat. Lafaz solat sunat ihram: lihat Ihram, Tawaf, Musafir & Mutlak.

1. 1
   Memotong kuku dan mengemas rambut
2. 2
   Mandi sunat ihram
3. 3
   Memakai wangian pada badanSebelum niat sahaja. Kesan yang masih ada selepas niat tidak mengapa
4. 4
   Pakaian ihram lelakiDua helai kain tidak berjahit, sebaiknya putih, dan selipar
5. 5
   Pakaian ihram wanitaMenutup seluruh badan kecuali muka dan kedua-dua tapak tangan
6. 6
   Solat sunat ihram dua rakaat

Niat ihram dalam hati ialah rukun, dan wajib dibuat di miqat. Melafazkannya sunat. Bagi haji, niatkan dalam hati untuk mengerjakan haji dan berihram dengannya.

Lafaz niat yang dilatih semasa kursus haji atau umrah sekadar latihan. Peserta tidak menjadi berihram kerananya.

Larangan ini bermula sebaik sahaja berniat ihram, dan berakhir dengan tahallul.

1. 1
   Lelaki memakai pakaian berjahit atau bersarungSeperti baju, seluar dan stokin
2. 2
   Lelaki menutup kepalaBerteduh di bawah payung atau bumbung tidak mengapa
3. 3
   Wanita menutup mukaTermasuk niqab. Pelitup muka ketika wabak dibenarkan tanpa dam
4. 4
   Wanita memakai sarung tangan
5. 5
   Memakai wangianPada badan atau pakaian, termasuk deodoran dan sabun wangi
6. 6
   Meminyakkan rambut atau janggut

1. 7
   Membuang rambut atau buluDengan mencabut, mencukur atau menggunting
2. 8
   Memotong kuku
3. 9
   Memburu binatang darat yang halal dimakan
4. 10
   Merosakkan tumbuhan Tanah Haram
5. 11
   Akad nikahTidak sah, sama ada sebagai pengantin, wali atau wakil
6. 12
   Bercumbu
7. 13
   JimakMerosakkan umrah, dan haji jika sebelum tahallul awal. Wajib diteruskan dan diqada

Dam bagi setiap larangan: lihat Jenis Dam.

Hukumnya bergantung pada jenis larangan yang terlanggar.

1. 1
   Wangian atau pakaian, kerana lupa atau tidak tahuTidak berdosa dan tiada dam. Tanggalkan atau bersihkan sebaik sahaja sedar
2. 2
   Lambat membuang wangian selepas sedarDikenakan dam
3. 3
   Rambut, kuku atau buruan, kerana lupaTidak berdosa, tetapi dam tetap dikenakan
4. 4
   Rambut gugur sendiriTiada dam. Yang dilarang ialah membuangnya
5. 5
   Minyak angin dan pensanitasi tanganDibenarkan dan tiada dam, kerana ia tidak dikira wangian

Susunan ini bagi haji tamattu'. Ikut jadual pergerakan rombongan anda.

1. 8 Zulhijjah, niat haji
2. 9 Zulhijjah, wukuf Arafah
3. Malam 10, bermalam Muzdalifah
4. 10, lontar Jamrah Aqabah
5. 10, bercukur atau bergunting
6. Tawaf ifadah dan sa'ie
7. 11 hingga 13, Mina
8. Lontar tiga jamrah sehari
9. Nafar awal, 12 Zulhijjah
10. Nafar thani, 13 Zulhijjah
11. Tawaf wada' sebelum pulang

Nafar awal mesti bertolak keluar dari Mina sebelum matahari terbenam pada 12 Zulhijjah. Jika belum bertolak, wajib bermalam dan melontar pada 13 Zulhijjah.

Tahallul ialah keluar daripada larangan ihram. Umrah selesai dengan bercukur atau bergunting selepas sa'ie. Haji mempunyai dua tahallul.

1. 1
   Tahallul awalSelepas dua daripada tiga: lontar Aqabah, bercukur, tawaf ifadah berserta sa'ie
2. 2
   Yang halal selepas tahallul awalSemua larangan kecuali jimak, bercumbu dan akad nikah
3. 3
   Tahallul thaniSelepas ketiga-tiga amalan. Semua larangan ihram terangkat
4. 4
   Paling kurang tiga helai rambutBercukur afdal bagi lelaki. Wanita menggunting sahaja

Tawaf ialah tujuh pusingan mengelilingi Kaabah. Syaratnya hampir sama dengan syarat solat. Tawaf yang kurang satu syarat tidak sah.

1. 1
   Suci daripada hadas kecil dan besar
2. 2
   Suci daripada najisPada badan, pakaian dan tempat tawaf
3. 3
   Menutup aurat
4. 4
   Kaabah di sebelah kiri
5. 5
   Bermula di Hajar Aswad
6. 6
   Tujuh pusingan penuhDi dalam Masjidil Haram, di luar Hijir Ismail

Selepas tawaf, solat sunat tawaf dua rakaat. Lihat Ihram, Tawaf, Musafir & Mutlak.

Sa'ie ialah berjalan tujuh kali antara Bukit Safa dan Bukit Marwah, selepas tawaf.

1. 1
   Bermula di SafaSafa ke Marwah dikira sekali, Marwah ke Safa sekali lagi
2. 2
   Tujuh kaliBerakhir di Marwah
3. 3
   Selepas tawafTawaf rukun atau tawaf qudum
4. 4
   Wuduk tidak wajibSuci hanya sunat. Sa'ie wanita haid sah

Rasulullah SAW menjamakkan Zohor dan Asar di Arafah dengan satu azan dan dua iqamah. Baginda menjamakkan Maghrib dan Isyak di Muzdalifah (Riwayat Muslim).

1. 1
   Arafah, 9 ZulhijjahZohor dan Asar, jamak taqdim dalam waktu Zohor
2. 2
   Muzdalifah, malam 10 ZulhijjahMaghrib dan Isyak, jamak takhir dalam waktu Isyak
3. 3
   Bertolak lewat dari ArafahJika pembimbing mengarahkan, jamak taqdim Maghrib dan Isyak di Arafah
4. 4
   Rakaat penuh atau qasarLihat Qasar Selama di Makkah?

Syarat jamak: lihat Jamak Taqdim dan Jamak Takhir.

Jemaah yang berniat tinggal empat hari atau lebih di Makkah bukan lagi musafir. Arafah, Muzdalifah dan Mina dekat dengan Makkah, jadi status itu kekal. Muzakarah Haji memutuskan jemaah Malaysia jamak tanpa qasar di Arafah dan Muzdalifah, dengan rakaat penuh. Di Mina, solat setiap waktu dalam waktunya. Ikut pembimbing ibadat haji anda.

Jamak itu mengikut pandangan al-Imam al-Nawawi bahawa ia sunnah haji. Solat penuh dalam waktunya sentiasa sah. Jika masih musafir, qasar harus. Lihat Bila Status Musafir Tamat.

Hukum solat ini dijelaskan dalam jilid lain. Pilih soalan anda.

1. 1
   Solat sunat pada waktu diharamkanLihat Waktu Diharamkan Solat
2. 2
   Solat Aidiladha bagi jemaah di MinaLihat Apa Beza Dua Hari Raya?
3. 3
   Menghadap kiblat dekat KaabahLihat Dekat dan Jauh dari Kaabah
4. 4
   Solat dalam pesawat ke JeddahLihat Dalam Kapal Terbang

Dalam mazhab Syafi'i, kulit lelaki dan wanita ajnabi yang bersentuh tanpa lapik membatalkan wuduk. Ketika sesak di tempat tawaf, Muzakarah Haji membenarkan pendapat lain dalam mazhab: wuduk tidak batal jika sentuhan itu tanpa syahwat. Lihat Perkara Membatalkan Wuduk.

Dam ialah denda kerana meninggalkan wajib haji atau umrah, melanggar larangan ihram, atau mengerjakan haji tamattu' dan qiran. Dam tidak dapat menggantikan rukun.

1. 1
   Tempat sembelihanDi Tanah Haram, dan dagingnya untuk fakir miskin di sana
2. 2
   Bayar sebelum berangkatDibolehkan melalui wakil. Sembelihan tetap dibuat di Tanah Haram
3. 3
   Kesalahan sama yang berulangSatu dam jika belum dibayar. Jika sudah dibayar, dikenakan dam lagi
4. 4
   Bila menyembelih dam tamattu'Bila-bila masa selepas tahallul umrah. Afdal pada 10 Zulhijjah

Dam ada empat jenis. Tertib: ikut susunan. Takhyir: boleh memilih. Taqdir: ganti ditetapkan syarak. Ta'dil: ganti mengikut nilai harga.

1. 1
   Tertib dan taqdirSeekor kambing. Jika tidak mampu, puasa tiga hari ketika haji, tujuh selepas pulang
2. 2
   SebabnyaTamattu', qiran, tinggal miqat, Muzdalifah, Mina, lontar, wada'
3. 3
   Takhyir dan taqdirKambing, dua cupak seorang kepada enam miskin, atau puasa tiga hari
4. 4
   SebabnyaRambut, kuku, pakaian, tutup kepala atau muka, wangian, bercumbu

1. 5
   Tertib dan ta'dilJimak dalam umrah atau sebelum tahallul awal haji, dan terhalang masuk Makkah
2. 6
   Takhyir dan ta'dilMemburu, dan merosakkan pokok Tanah Haram

Haid tidak membatalkan ihram. Wanita haid boleh berniat ihram, wukuf, bermalam dan melontar, tetapi tidak boleh tawaf. Lihat Larangan Ketika Haid.

1. 1
   Sa'ieSah ketika haid, selepas tawaf yang dibuat ketika suci
2. 2
   Tawaf ifadah atau umrahTunggu suci dan mandi wajib
3. 3
   Tawaf wada'Gugur, tanpa dam

1. 4
   Haji: haid berlanjutan hingga tarikh pulangRujuk pembimbing ibadat haji sebelum berangkat
2. 5
   Niat bersyarat bagi umrahHarus jika bimbang haid. Jika haid berlarutan hingga tarikh pulang, bertahallul tanpa dam

Pil menangguhkan haid: lihat Pil Menangguhkan Haid?. Niat bersyarat disebut ketika berniat ihram, bukan selepas haid datang. Jemaah haji Malaysia tidak mengamalkannya.

Tawaf wada' wajib sebagai amalan terakhir sebelum meninggalkan Makkah. Yang meninggalkannya tanpa uzur dikenakan dam.

1. 1
   Dibolehkan selepasnyaSolat, berdoa, makan, menukar pakaian dan urusan perjalanan
2. 2
   Solat jamak di bilik hotelDibolehkan, kemudian terus bertolak
3. 3
   Tertidur sementara menunggu kenderaanTetap sah, tidak perlu diulang

1. 4
   Bersantai atau membeli-belahDilarang jika melambatkan keluar dari Makkah
2. 5
   Tawaf terlalu awalTidak sah jika masih lama di Makkah. Ulang sebelum bertolak

Wanita haid dikecualikan, tanpa dam. Lihat Haid Ketika Haji dan Umrah.